هاى مربوطه براى انجام آبيارى اراضى مجاور بغايت مناسب بنا شده است . مسافت طول پلى كه روى سد قرار گرفته مجموعا 570 يا رد « 1 » مىباشد ، چنين معلوم مىشود كه شاپور در اين كار از اسراى رومى خود استفاده كرده و بدست آنها آن را انجام داده است ، از جمله غرائب امر كه ديدنى است اينكه بند قيصر كه دستگيرى و اسارت والرين را به ياد ما ميآورد هنوز به اين نام خوانده مىشود . در نزديكى كازرون كه نيمه راه بين بوشهر و شيراز است خرابه‌هاى مهم شاپور واقع است كه آن را در ابتدا بيشاپور يا كار خوب شاپور ميناميدند . در دو طرف يكى از رودخانه‌هاى كمياب ايران در دهانهء دربند قلعه خرابه‌اى كه معروف به « دن‌بولا » واقع شده در منتها درجهء استحكام بوده است . اگر يك سلسله نقوش برجستهء باعظمت و شكوه و نيز مجسمهء عديم النظير شاپور نبودند هرآينه استفادهء از اين خرابه‌ها بسيار مشكل بود و نميتوانستيم اين ساختمان‌ها را در اين خرابه‌ها مشخص و معلوم داريم ، چنان كه در اين اواخر اكتشافاتى كه در اين باب شده مدرك و منبع آن مجسمهء شاپور بوده است و آن واقعا قابل ديدن است « 2 » . همچنين نيشابور كه وقتى از شهرهاى معروف خراسان بوده از بناهاى شاپور اول مىباشد ، هرچند كه شاپور دوم دوباره آن را بنا كرده است . خود من در 1909 دو نقطهء باستانى را كه حاليه تقريبا صاف و محو گرديده كشف كردم و عقيدهء اهل محل بر اين بود كه آنها را خاندان ساسانى پشت سر هم بنا كرده‌اند و اگر آن درست و صحيح باشد اين اكتشاف خيلى دلچسب و قابل توجه خواهد بود و در هرصورت محل مزبور شايستهء آنست كه توجه باستان‌شناسان را در آينده به طرف خود جلب نمايد « 3 » . مانيها در ميان مذاهب مشرق كه در نوع انسان تأثيرى بسزا بخشيده است مذهب مانى « 4 » را هم يكى از آنها بايد شمرد . پاره‌اى از

--> ( 1 ) - واحد طول معادل 14 گره . يك يا رد مساوى با سه پا مىباشد ( مترجم ) . ( 2 ) - رجوع شود به « ده هزار ميل » 317 و نيز رجوع شود به « ممالك شرقى خلفا » صفحه 262 ( مؤلف ) . ( 3 ) - به مجلهء « انجمن جغرافيائى همايونى » شمارهء اپريل 1911 رجوع كنيد ( مؤلف ) . ( 4 ) - بهترين بيانى كه در اين باب شده شرحى است كه در تاريخ ادبيات ايران تأليف برون صفحهء 154 درج مىباشد . نيز رجوع شود به دائرة المعارف بريتانى و الاثار البيرونى ( مؤلف ) .